Brief aan mijn zoon, Floris. Floris is 13 jaar en zit in de havo/vwo brugklas. Hij is breed geïnteresseerd, maar vooral bezig met zijn vrienden. 

Lieve Floris,

Voor mijn opleiding moet ik aan iemand anders uitleggen wat zingeving is, hoe het concreet wordt, waarom het belangrijk is en waarom het goed is om andere mensen hierbij te helpen (het werk dat ik straks wil gaan doen).

Ik heb deze opdracht niet door chatGPT laten schrijven maar wil dit voorbeeld wel gebruiken om de vragen duidelijk te maken voor jou. Van de week hadden we een gesprek over het nut van naar school gaan en dingen leren als je alles straks door een kunstmatige intelligentie kunt laten doen. Hier komt nu precies zingeving bij te pas. Waarom doe je de dingen die je doet? Waarom ga je ’s morgens je bed uit (behalve als ik je wakker maak). Ieder mens heeft ‘iets’ nodig om in beweging te komen. Dat kan heel klein zijn, maar mag ook een grote droom zijn over wat je later wilt gaan doen. Zingeving is ‘iets’ dat je voelt in je lichaam. Je hebt ergens zin in en deze gedachten geeft je energie om dingen te gaan doen. Niet omdat iemand anders je een opdracht geeft, maar gewoon uit jezelf.

Wat ik wel geleerd heb de afgelopen jaren is: dat als je alleen dingen doet waar je zelf zin in hebt, je op een gegeven moment de zin kwijt raakt. Je mist dan iets, maar je weet vaak niet wat dat dan is. 

Het is eigenlijk heel simpel: andere mensen. 

Als je alleen maar met jezelf bezig bent, verlies je de verbinding met andere mensen. Met verbinding bedoel ik dat je echt iemand ziet als iemand anders, een ander mens waar je onvoorwaardelijk aandacht voor hebt. Met onvoorwaardelijk bedoel ik dat je iemand anders niet alleen ziet als iemand die iets voor jou kan doen, maar echt ziet als ander mens. In eerste instantie is het heel belangrijk dat je in verbinding met jezelf staat. Dat je jezelf ziet zoals je ‘echt’ bent. Dat je open staat voor wat je voelt in je lichaam en jezelf niet beter, maar zeker ook niet minder ziet als iemand anders. Als je in verbinding met jezelf staat is het een stuk makkelijker om je ook te verbinden met andere mensen. Met je ouders, je familie, je vrienden maar ook gewoon ‘random’ mensen op straat. 

In die verbinding kan je worden geraakt. 

Je voelt ‘iets’ in je lichaam. Ik ervaar dat zelf vaak als kippenvel dat over mijn rug loopt, maar dat zal voor iedereen een andere vorm hebben. Als je wordt geraakt door wat je meemaakt in het leven ga je hier ook een betekenis aan geven. Je maakt er voor jezelf een verhaal van dat wat je meemaakt kan verklaren. Bijvoorbeeld: je voelt je fijn als je samen met je vrienden bent en als iemand je vraagt waarom, dan zeg je dat je vrienden heel belangrijk voor jou zijn. Je geeft dan een betekenis aan het samenzijn met je vrienden: vriendschap is iets dat heel belangrijk voor mij is in het leven. 

Meestal ben je je niet bewust van de betekenis die je aan iets geeft totdat iemand het aan je vraagt of als er iets gebeurt in je leven waardoor je verrast wordt. Een vriend wordt bijvoorbeeld ernstig ziek en kan niet meer samen spelen. Je wordt je dan nog meer bewust van wat de vriendschap voor je betekent. Je zult die vriend dan wellicht gaan opzoeken in het ziekenhuis en misschien helpen met zijn huiswerk. Je doet iets voor iemand anders. Dit doe je niet omdat iemand het aan je vraagt, maar doe je omdat dit voor jou belangrijk is. Het geeft zin aan je leven, want vriendschap is heel belangrijk voor je. Je gaat op bezoek en de vriend is blij met je komst. Dit betekent veel voor je en bevestigt jouw overtuiging dat vriendschap heel belangrijk is. Je bent verbonden met iemand anders en dat zorgt dat je nog meer verbonden bent met jezelf en je zin ervaart. Je leeft ergens voor. Je leven heeft zin. 

Maar wat als die vriend nu zo ziek wordt dat hij overlijdt? Je wereld stort dan even helemaal in. Alles dat je normaal vond is even niet meer normaal. Je voelt je verdrietig, maar je kan ook gaan twijfelen waarom het leven zin heeft. Wat is de zin van het leven als iemand op jonge leeftijd overlijdt. Dat voelt heel oneerlijk en zinloos. Er is iets in je leven gebeurd dat je zo van je stuk brengt dat je de zin kan kwijtraken. De meeste mensen zijn zich pas echt bewust van wat zingeving voor ze betekent als ze het even niet meer zien zitten. Als ze even niet meer een logische en eerlijke verklaring kunnen bedenken voor wat ze meemaken in hun leven. Als het leven oneerlijk voelt. Mensen kunnen dan bang worden en de wereld gaan zien als een gevaarlijke plek. In hun angst raken ze de verbinding met zichzelf kwijt en als mensen de verbinding met zichzelf kwijt raken wordt het ook steeds moeilijker om te verbinden met andere mensen. Ze voelen zich alleen en eenzaam. Niemand kan ze troosten, want niemand ervaart wat zij ervaren. Dat is natuurlijk niet waar, maar zo kan het wel voelen. 

Mensen die de zingeving in hun leven even kwijt zijn blijven gewoon leven. Ze eten, gaan naar school, sporten en zijn samen met hun vrienden. Het leven gaat door en naar verloop van tijd kan de zin ‘vanzelf’ weer terug komen. Er is meestal ‘iets’ gebeurd in je leven waardoor je weer bent gaan ‘zien’ dat je nodig bent. Dat andere je nodig hebben. Je hebt je je weer kunnen verbinden met anderen.

Als de zin niet terug komt in je leven, kun je na verloop van tijd zelfs ziek worden. Je kunt depressief worden, heel erg eenzaam zijn maar ook andere meer lichamelijke klachten krijgen. Je hebt dan meestal ook een gebrek aan levensenergie en gaat steeds minder doen. Ik geloof namelijk dat zingeving zorgt voor de aanvulling van deze energie. Het is energie die komt uit een bron die jezelf overstijgt. Sommige mensen noemen dit God andere mensen praten over de natuur en het grotere universum. Ergens ‘buiten’ jezelf lijkt een bron te zijn die je leven voorziet van energie, van zin. Ik denk zelf dat deze bron ‘in’ alles zit, en noem dat God. Je bent het nooit echt kwijt, maar je kunt in de war zijn en denken dat je niet meer verbonden bent. Dieren hebben hier veel minder last van en je verbinding kwijt zijn is volgens mij iets menselijks. Als je gelooft dat je niet verbonden bent, blokkeer je op de een of andere manier de toegang tot deze levensenergie. Hoe het precies werkt weet ik ook niet en ik vind het moeilijk om in woorden te omschrijven. Je moet het voelen.

Zingeving is dus heel belangrijk. Het zorgt dat we verbonden blijven met onze bron en zorgt voor de energie die wij nodig hebben om te leven.

Kun je nou iemand anders helpen om zingeving weer terug te vinden? Ik denk van wel en ik denk ook dat dit heel belangrijk is en steeds belangrijker wordt de komende tijd. In een tijd waar veel contact via Internet gaat, waar computers steeds meer werk van ons overnemen (zoals jouw favoriet chatGPT) wordt het steeds makkelijker om de ‘echte verbinding’ kwijt te raken. Het gaat dan niet alleen om het fysiek bij elkaar zijn, maar ook om de ander, aan de andere kant van de lijn, onvoorwaardelijk als mens te ervaren en niet alleen te zien als een middel om jou plezier te geven. 

Als het steeds makkelijker wordt om de verbinding te verliezen omdat we denken de ander niet meer nodig te hebben of alleen op de momenten en voor de dingen die wij nuttig vinden, zullen veel mensen gaan ervaren dat de zin verdwijnt uit hun leven. Hulp bij zoeken naar zingeving wordt dan heel erg belangrijk. 

Op dit moment lijkt het alsof er meer mensen zijn die hulp nodig hebben dan dat er mensen zijn die deze hulp kunnen geven. Onder andere daarom zijn mama en ik ook allebei in de zorg zijn gaan werken. Niet iedereen die zorg nodig heeft zal direct zeggen dat zij een gebrek aan zingeving heeft. Sommige mensen hebben gewoon last van hun rug en voor de rest is er niks aan de hand. Alle dingen gaan uiteindelijk kapot, ook een menselijk lichaam. Ik denk wel dat er een verborgen reden achter de ziektes die mensen hebben kan liggen. Er is iets gebeurd in iemands leven waar hij of zij het moeilijk mee heeft gehad of nog steeds heeft. Onderweg in hun leven lopen mensen tegen dingen aan waar ze moeite mee hebben: een relatie die uit gaat, een ouder die overlijdt, een kind dat ziek wordt of je eigen lichaam dat niet meer goed werkt. Al die gebeurtenissen kunnen leiden tot een beeld dat je hebt van de wereld waar je tot de conclusie komt dat het allemaal geen zin heeft, dat jouw leven geen zin heeft. Je bent onderweg de zingeving kwijtgeraakt. Het is dan heel belangrijk als je samen met iemand anders door je levensverhaal kunt lopen en opzoek te gaan naar die momenten dat je het even kwijt was. Meestal vindt je op de plek waar je iets kwijt bent geraakt ook weer iets terug. Het is dan heel belangrijk dat mensen leren om anders te kijken naar al die pijnlijke momenten. Dat je weer zin terugvindt, ondanks de pijn. We kunnen het verleden niet veranderen, maar we kunnen wel veranderen wat voor betekenis we geven aan het verleden en daarmee weer zicht op de toekomst krijgen. Weer zien dat je levensverhaal niet klaar is. Dat er anderen zijn die je nodig hebben. Dat je iets kunt betekenen voor die ander en daarmee voor jezelf. Op die manier wordt geven en ontvangen hetzelfde. Door ‘iets’ voor een ander te doen, krijg jij je zin weer terug. Dat is niet voor iedereen even makkelijk en het is helemaal niet verkeerd om je door iemand anders te laten helpen. Als jij je tas kwijt bent vindt je het toch ook fijn als ik meehelp om te zoeken? 

Wat is er nou mooier dan mensen te helpen om het belangrijkste van hun leven weer terug te vinden. Ze zijn het namelijk nooit echt kwijt, ze kunnen het alleen even niet vinden. Dat is het werk van een geestelijk verzorger, het vak waar ik voor aan het leren ben.

Ik hoop dat ik je met deze brief wat heb kunnen uitleggen over zingeving en ben heel benieuwd hoe jij dit ervaart.

Liefs,

Papa